1. วิเคราะห์หลักสูตรที่มุ่งประเมิน
คือ ทำความรู้จักกับหลักสูตรที่จะประเมินในทุก ๆ ด้าน ซึ่งจะทำให้มองเห็นกรอบแนวทางในการประเมินหลักสูตร เมื่อพบจุดเด่น จุดด้อยหรือความสำเร็จความล้มเหลวของหลักสูตร นักประเมินจะสามารถอธิบายเหตุผล หรือสาเหตุได้อย่างคมชัดยิ่งขึ้น โดยวิเคราะห์ความสำเร็จและความล้มเหลวกับสภาพการดำเนินงานหลักสูตร
คือ ทำความรู้จักกับหลักสูตรที่จะประเมินในทุก ๆ ด้าน ซึ่งจะทำให้มองเห็นกรอบแนวทางในการประเมินหลักสูตร เมื่อพบจุดเด่น จุดด้อยหรือความสำเร็จความล้มเหลวของหลักสูตร นักประเมินจะสามารถอธิบายเหตุผล หรือสาเหตุได้อย่างคมชัดยิ่งขึ้น โดยวิเคราะห์ความสำเร็จและความล้มเหลวกับสภาพการดำเนินงานหลักสูตร
2. กำหนดหลักการและเหตุผลของการประเมินหลักสูตร
ในขั้นตอนนี้ต้องกล่าวถึงความเป็นมาของหลักสูตร ตลอดจนความจำเป็นและความสำคัญของการประเมินหลักสูตร รวมถึงผลดีของการประเมินหรือผลเสียที่อาจจะเกิดขึ้นถ้าไม่ได้ทำการประเมินหลักสูตร เป็นส่วนที่นำไปสู่การค้นคว้าเกี่ยวกับเหตุผลและความเป็นมาของหลักสูตรที่จะประเมินว่าทำไมต้องมีการประเมิน
ในขั้นตอนนี้ต้องกล่าวถึงความเป็นมาของหลักสูตร ตลอดจนความจำเป็นและความสำคัญของการประเมินหลักสูตร รวมถึงผลดีของการประเมินหรือผลเสียที่อาจจะเกิดขึ้นถ้าไม่ได้ทำการประเมินหลักสูตร เป็นส่วนที่นำไปสู่การค้นคว้าเกี่ยวกับเหตุผลและความเป็นมาของหลักสูตรที่จะประเมินว่าทำไมต้องมีการประเมิน
3. กำหนดวัตถุประสงค์ของการประเมิน
เพื่อเป็นกรอบหรือทิศทางให้ทราบว่าการประเมินครั้งนี้มุ่งศึกษา มุ่งประเมินในด้านใดบ้าง ซึ่งจะเป็นการควบคุมทิศทางการเก็บรวบรวมข้อมูลทั้งหมด
4. กำหนดขอบเขตในการประเมิน
ซึ่งอาจระบุ 3 เรื่อง คือ ประเด็นในการประเมินหลักสูตรประชากร กลุ่มตัวอย่างหรือผู้ให้ข้อมูล และช่วงเวลาในการประเมินหลักสูตร
ซึ่งอาจระบุ 3 เรื่อง คือ ประเด็นในการประเมินหลักสูตรประชากร กลุ่มตัวอย่างหรือผู้ให้ข้อมูล และช่วงเวลาในการประเมินหลักสูตร
5. ศึกษาแนวคิดทฤษฎี แนวทางในการประเมิน
ศึกษาแนวคิดทฤษฎี แนททางในการประเมิน แบบจำลอง การประเมินรูปแบบต่าง ๆ เพื่อใช้เป็นกรอบความคิดในการประเมินหลักสูตร ตลอดจนศึกษากรณีตัวอย่างที่ทำการประเมินหลักสูตรที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน ทำให้เห็นแนวทางในการดำเนินงานประเมินได้ชัดเจนมากขึ้น
6. ออกแบบการประเมิน
เป็นการกำหนดกรอบแนวทางการประเมินโดยออกแบบ 3 เรื่อง
เป็นการกำหนดกรอบแนวทางการประเมินโดยออกแบบ 3 เรื่อง
ที่สำคัญ คือ การออกแบบการวัดตัวแปร การออกแบบการสุ่มตัวอย่าง และออกแบบการวิเคราะห์ข้อมูล
7. สร้างเครื่องมือที่ใช้ในการประเมินหลักสูตร
ผู้ประเมินมีเครื่องมือที่ใช้ในการประเมินหรือยัง จะใช้เครื่องมือที่มีอยู่แล้วหรือจะต้องสร้างขึ้นมาใหม่ ถ้าสร้างเครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลจะต้องสร้างให้ครอบคลุมวัตถุประสงค์ของการประเมิน และมีการตรวจสอบคุณภาพก่อนนำไปใช้จริง เช่น ดัชนีความตรง ความเที่ยง ความยาก ฯลฯ เครื่องมือที่ใช้ในการประเมินอาจจะเป็นแบบสอบถาม แบบสำรวจ แบบสัมภาษณ์ และแบบทดสอบ เป็นต้น
ผู้ประเมินมีเครื่องมือที่ใช้ในการประเมินหรือยัง จะใช้เครื่องมือที่มีอยู่แล้วหรือจะต้องสร้างขึ้นมาใหม่ ถ้าสร้างเครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลจะต้องสร้างให้ครอบคลุมวัตถุประสงค์ของการประเมิน และมีการตรวจสอบคุณภาพก่อนนำไปใช้จริง เช่น ดัชนีความตรง ความเที่ยง ความยาก ฯลฯ เครื่องมือที่ใช้ในการประเมินอาจจะเป็นแบบสอบถาม แบบสำรวจ แบบสัมภาษณ์ และแบบทดสอบ เป็นต้น
8. เก็บรวบรวมข้อมูล
ในขั้นตอนนี้จะนำไปสู่ความชัดเจนในวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล คือ จะทำให้ทราบว่าอะไรคือแหล่งข้อมูลที่ต้องการ จะต้องเก็บข้อมูลที่ไหน เมื่อไร จากใคร เวลาใด และจะใช้เทคนิควิธีการใดในการเก็บรวบรวมข้อมูล จึงจะได้รับความร่วมมือที่ดี เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ละเอียดสมบูรณ์และถูกต้องตรงกับความเป็นจริง ผู้ประเมินไม่จำเป็นต้องอาศัยวิธีการใดวิธีการหนึ่งเท่านั้นในการเก็บรวบรวมข้อมูล อาจจะเลือกใช้วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลหลายวิธี ได้แก่ การวิเคราะห์ผลงาน การสอบถาม การสัมภาษณ์ การทดสอบความสามารถในการปฏิบัติงาน การประชุมที่เกี่ยวข้อง การใช้สถานการณ์จำลอง การอภิปราย การสังเกต เป็นต้น
ในขั้นตอนนี้จะนำไปสู่ความชัดเจนในวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล คือ จะทำให้ทราบว่าอะไรคือแหล่งข้อมูลที่ต้องการ จะต้องเก็บข้อมูลที่ไหน เมื่อไร จากใคร เวลาใด และจะใช้เทคนิควิธีการใดในการเก็บรวบรวมข้อมูล จึงจะได้รับความร่วมมือที่ดี เพื่อให้ได้ข้อมูลที่ละเอียดสมบูรณ์และถูกต้องตรงกับความเป็นจริง ผู้ประเมินไม่จำเป็นต้องอาศัยวิธีการใดวิธีการหนึ่งเท่านั้นในการเก็บรวบรวมข้อมูล อาจจะเลือกใช้วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลหลายวิธี ได้แก่ การวิเคราะห์ผลงาน การสอบถาม การสัมภาษณ์ การทดสอบความสามารถในการปฏิบัติงาน การประชุมที่เกี่ยวข้อง การใช้สถานการณ์จำลอง การอภิปราย การสังเกต เป็นต้น
9. วิเคราะห์ข้อมูล
กระบวนการวิเคราะห์ข้อมูลปกติจะไม่ใช้วิธีการที่ยุ่งยากซับซ้อนมากนักอาจใช้วิธีการทางสถิติบ้างตามความจำเป็น ถ้าเป็นข้อมูลเชิงปริมาณสามารถนำมาวิเคราะห์โดยสถิติต่าง ๆ เช่น การแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เป็นต้น ส่วนข้อมูลที่ไม่ใช่ปริมาณสามารถวิเคราะห์โดยใช้เทคนิคการวิเคราะห์เนื้อหา ทั้งนี้การวิเคราะห์ข้อมูลส่วนใหญ่จะเป็นการเปรียบเทียบข้อมูลกับเกณฑ์
กระบวนการวิเคราะห์ข้อมูลปกติจะไม่ใช้วิธีการที่ยุ่งยากซับซ้อนมากนักอาจใช้วิธีการทางสถิติบ้างตามความจำเป็น ถ้าเป็นข้อมูลเชิงปริมาณสามารถนำมาวิเคราะห์โดยสถิติต่าง ๆ เช่น การแจกแจงความถี่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน เป็นต้น ส่วนข้อมูลที่ไม่ใช่ปริมาณสามารถวิเคราะห์โดยใช้เทคนิคการวิเคราะห์เนื้อหา ทั้งนี้การวิเคราะห์ข้อมูลส่วนใหญ่จะเป็นการเปรียบเทียบข้อมูลกับเกณฑ์
10. การรายงานผลการประเมิน
เป้าหมายของการประเมินหลักสูตร คือ การนำผล การประเมินไปใช้เพื่อการวินิจฉัยสั่งการหรือตัดสินใจในการปรับปรุงและพัฒนาหลักสูตร รายงานการประเมินสามารถทำได้ 2 ลักษณะ คือ รายงานสรุปสำหรับผู้บริหารซึ่งควรสั้นกะทัดรัดเพื่อเป็นข้อมูลในการตัดสินใจโดยประกอบด้วยส่วนที่เป็นวัตถุประสงค์ ผลการประเมินและข้อเสนอแนะ ส่วนรายงานการประเมินฉบับสมบูรณ์จะมีรายละเอียดที่ชัดเจนครอบคลุมรายละเอียดทั้งหมด
เป้าหมายของการประเมินหลักสูตร คือ การนำผล การประเมินไปใช้เพื่อการวินิจฉัยสั่งการหรือตัดสินใจในการปรับปรุงและพัฒนาหลักสูตร รายงานการประเมินสามารถทำได้ 2 ลักษณะ คือ รายงานสรุปสำหรับผู้บริหารซึ่งควรสั้นกะทัดรัดเพื่อเป็นข้อมูลในการตัดสินใจโดยประกอบด้วยส่วนที่เป็นวัตถุประสงค์ ผลการประเมินและข้อเสนอแนะ ส่วนรายงานการประเมินฉบับสมบูรณ์จะมีรายละเอียดที่ชัดเจนครอบคลุมรายละเอียดทั้งหมด
สรุปได้ว่า การประเมินหลักสูตรมีขั้นตอนหลัก ๆ คือ ทำความรู้จักหลักสูตรที่จะประเมิน กำหนดหลักการและเหตุผลของการประเมิน กำหนดวัตถุประสงค์และขอบเขตของการประเมิน ศึกษาเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ออกแบบการประเมิน สร้างและตรวจสอบคุณภาพของเครื่องมือ เก็บรวบรวมข้อมูล วิเคราะห์ข้อมูลและรายงานผลการประเมิน
เรียบเรียง:
อรวรรณ ฟังเพราะ ครู ชำนาญการพิเศษ สถาบัน กศน.ภาคเหนือ
อ้างอิง:
บุญศรี พรหมมาพันธุ์. (2551). สัมมนาการประเมินหลักสูตร ในประมวลสาระชุดวิชาสัมมนาการประเมินการศึกษา หน่วยที่ 12 หน้า 33 – 54. นนทบุรี : มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราชบัณฑิตศึกษา สาขาวิชาศึกษาศาสตร์.
ลัดดาวัลย์ เพชรโรจน์. (2549). ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับการประเมินหลักสูตรและการเรียนการสอน ในประมวลสาระชุดวิชาการประเมินหลักสูตรและการเรียนการสอน หน่วยที่ 3 หน้า 123 – 166. นนทบุรี : มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช บัณฑิตศึกษา สาขาวิชาศึกษาศาสตร์
สมคิด พรมจุ้ย และสุพักตร์ พิบูลย์. (2543). เทคนิคการประเมินหลักสูตร. นนทบุรี : สํานักวิชาการ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
